U Muzeju afričke umetnosti u Beogradu danas će u 18 časova biti otvorena izložba pod nazivom "Prefabrikacija solidarnosti: IMS-Žeželj između Jugoslavije, Kube i Angole", koja kroz arhitekturu osvetljava jedinstvenu tehničku saradnju u okviru Pokreta nesvrstanih tokom sedamdesetih godina prošlog veka.
Prefabrikacija solidarnosti (Foto: Muzej afričke umetnosti)
Oglas
U fokusu postavke nalazi se IMS-Žeželj sistem - inovativni konstruktivni okvir koji se sastoji od betonskih stubova i ploča, povezanih čeličnim sajlama, koji je 1957. godine osmislio i patentirao inženjer Branko Žeželj u beogradskom Institutu IMS.
Izložba ukazuje na to kako je ova tehnologija, iako poreklom kolonijalna, poprimila novo značenje u postkolonijalnom kontekstu. Tradicionalni obrasci tehnološkog širenja - gde centri moći nameću rešenja periferiji - zamenjeni su modelom uzajamne razmene.
Kroz saradnju Jugoslavije, Kube i Angole, nastao je trougao solidarnosti u kome se znanje prilagođavalo lokalnim uslovima i prerastalo u zajednički projekat.
Kroz istorijat prefabrikovane gradnje, autori podsećaju na njenu raniju ulogu u kolonijalnom širenju - od gvozdenih montažnih zgrada za Zlatnu groznicu u Americi, do slavne Kristalne palate u Londonu. No, saradnja nesvrstanih pokazuje da je ista tehnologija mogla da posluži ciljevima oslobođenja i razvoja.
Tokom 2023. i 2024. godine istraživački tim je obišao Kubu i Angolu, dokumentujući objekte izgrađene ovim sistemom i razgovarajući sa njihovim projektantima i korisnicima. Rezultati terenskog rada predstavljeni su kroz arhivske materijale, fotografije i video-intervjue koji prikazuju kako je arhitektura omogućila stvaranje trajnih veza između kontinenata.
Iako je ideja alternativnog globalnog poretka izgubila zamah tokom devedesetih, mnoge od tih građevina i dalje su u upotrebi. U njima živi na hiljade ljudi, svedočeći o vremenu kada je tehnologija bila oruđe solidarnosti, a ne hegemonije.
Autorski tim zahvalio se brojnim institucijama i pojedincima koji su doprineli istraživanju, realizaciji izložbe i izradi pratećeg kataloga. Među podržavaocima su Univerzitet Vanderbilt, Grinel koledž, Državni univerzitet Ajove, Ministarstvo kulture Srbije, ambasade Kube, Angole i Srbije, kao i Institut IMS i Jugoslovenska kinoteka.
Prvo javno vođenje kroz izložbu zakazano je za 18. maj u 11 časova, kada će o izložbi govoriti Vesna Pavlović. Postavka ostaje otvorena do septembra 2025. godine.
