Nestali slavni graditelji Crnotravci

17.02.2011. | Momčilo Petrović | Blic

Na kojoj god lepoj zgradi u Beogradu podignutoj između dva svetska rata da vam se pogled zadrži - zadržaće se na delu crnotravskih neimara! Sve što je lepo sazidali su Crnotravci: Saveznu skupštinu, Ministarstvo inostranih poslova, hotel „Bristol“, Univerzitetsku biblioteku „Svetozar Marković“, Palatu „Albanija“, tehnički fakulteti...

Crna Trava nekad imala 13.000 stanovnika i 1.500 đaka, a sad 370 žitelja i 60 đaka

I hotel „Esplanada“ u Zagrebu, hotel „Slon“ u Ljubljani, staru železničku stanicu, najlepšu u to vreme u Evropi, u Skoplju...

U leto 2007. godine, recimo, među deset zgrada u glavnom gradu Srbije koje su proglašene za spomenike kulture, našle su se i zgrade tehničkih fakulteta, nekadašnje Ministarstvo saobraćaja i hotel „Avala” koje su podigli zidari pečalbari iz ovog gradića i pripadajućih mu sela na jugu Srbije.

Sve je počelo posle proterivanja Turaka 1878. godine, kada je Srbija rešila da u novooslobođenim krajevima zatvori rudnike u kojima je stanovništvo do tada radilo. Ostavši bez posla, muškarci su sišli sa brda u Vlasotince i Leskovac, i prihvatili se dunđerskog zanata - zidanja i tesanja.

Odatle ni Niš nije bio daleko, a tu se već gradila pruga od Beograda - dunđeri su od majstora koji su na gradilištu došli iz cele Evrope stekli nova znanja, i osokoljeni, krenuli u Beograd, da ga osvoje.

U pečalbu se odlazilo početkom marta i vraćalo za Petrovdan, u julu, na kosidbu. Opet se odlazilo na Svetog Iliju, početkom avgusta, i na gradilištima ostajalo do Svetog Nikole, ili čak do Božića.

Pečalbarili su odrasli muškarci, ali i deca od dvanaestak godina, kao šegrti. U početku pečalbarenja majstori su bili okupljeni u grupe koje su se zvale tajfe, a docnije se izdavajaju preduzimači, koji su ugovarali posao, određivali dnevnice i nadzirali rad.

Vremenom, stvorili su svojevrsni crnotravski recept za brzu i solidnu gradnju. O neimarskoj veštini Crnotravaca najbolje svedoče zdanja koja su zidali - Ruska crkva u Beogradu, hoteli „Moskva” i „Bristol”, Geološki zavod, Filološki fakultet, staro zdanje pošte kod Železničke stanice... Prema nekim procenama, Crnotravci su izgradili oko 70 odsto gradskog jezgra Beograda.

Slika - Stara Narodna banka u Beogradu

U socijalizmu su majstori - sada već kao zaposleni u građevinskim preduzećima - radili i u nesvrstanim zemljama Afrike i Azije, ali sve do sedamdesetih godina prošlog veka, njihove porodice ostajale su u Crnoj Travi.

A onda je počelo iseljavanje: posle Drugog svetskog rata opština je imala 13.000 stanovnika, i 1.500 đaka; sada ima 2.600 stanovnika, a đaka - 60! Grad Crna Trava, koji je status varoši stekao 1923. godine, imao je 1948. 2.051 žitelja, a danas - oko 370!

Ranije su se Crnotravci svake godine vraćali kući. Ostalo je zabeleženo da do 1878. godine nijedan od njih zbog posla nije napustio svoje ognjište, a da su do 1941. godine samo trojica boravila u inostranstvu: jedan je izvesno vreme proveo u Americi, odakle se vratio u 55. godini, drugi je u Mađarskoj učio krojački zanat i tamo još mlad umro, a treći se po povratku sa Solunskog fronta obreo u Temišvaru, gde se oženio - iako je u Crnoj Travi imao i ženu i decu - i tamo stekao novu porodicu.

Danas se računa da ih u Beogradu živi oko 30.000, a da ih još toliko ima rasutih po Srbiji i svetu. A i šta bi drugo?

Slika - Nekadašnje Ministarstvo saobraćaja

Svaki treći stanovnik opštine Crna Trava sada je socijalni slučaj. Polovina stanovništva živi od skromnih penzija, 45 ljudi zaposleno je u lokalnoj upravi, oko 200 radi u policiji, prosveti, zdravstvu i Centru za socijalni rad, a samo 20 radnika zarađuje u firmama koje nisu na državnom budžetu.

Prosečna plata u opštini je 21.393 dinara, i to zahvaljujući nešto većim platama u državnim preduzećima.

Država najavljuje pomoć poslednjih deset godina, i ništa. A Crna Trava nestaje, kopni... Ispašće da su Crnotravci za ceo svet bili bolji nego za svoju postojbinu.

 

Komentari: 0

TEKSTOVI /iz kategorije/


ISTAKNUTE FIRME /iz kategorije/


Anketa

Koja vrsta pokrivke se nalazi na krovu vašeg objekta?
DARKO 21.01.2021.
Sve je to lepo, ali ne rešava uzrok nego po...
mile 20.01.2021.
Na slici mnogo lepo izgleda.
Milan 08.01.2021.
Možete li mi zamjeniti lezaj u pumpe grunst...
Zvonko 05.01.2021.
Pa godina 2020 je prosla, ja zivim na zapad...
Darko 05.01.2021.
Kada bi se odbili svi zahtevi za legalizaci...