Evolucija grada – ekopolis (video)

26.05.2011. | EcoArt

Evolucija grada i njegovog snabdevanja hranom

Danas se sve više govori o novom konceptu održivih gradova ili ekoloških gradova (ekopolis) i potrebi za proizvodnjom hrane u gradovima i njihovom bliskom okruženju, odnosno o potrebi za lokalizacijom hrane.

Prema načinu snabdevanja hranom, unutrašnjoj organizaciji i funkcijama, gradovi bi se mogli podeliti na tri istorijska tipa – agropolis, petropolis i ekopolis – od kojih je poslednji u početnoj fazi razvoja.

Snabdevanje hranom proizvedenoj u neposrednoj blizini gradova, a u pojedinim regionima i periodima, uz dodatno snabdevanje hranom proizvedenom u samom gradu, bila je karakteristika dugovečnog, predindustrijskog agropolisa.

Petropolis je grad industrijske ere koji je nastao tokom dvadesetog veka, uglavnom u razvijenom delu sveta, u kome je eliminisana primarna proizvodnja hrane. Metode industrijske poljoprivrede – mehanizacija i mineralna đubriva – znatno su uvećala prinose i snizila cenu hrane (zahvaljujući smanjivanju ljudske radne snage) ali je to zahtevalo velike, ukrupnjene poljoprivredne površine i specijalizaciju proizvodnje, pa je zato primarna proizvodnja hrane u potpunosti izmeštena izvan gradova. Jeftin transport omogućio je i znatno povećanje razdaljine između mesta proizvodnje i mesta potrošnje hrane (u SAD je danas ta razdaljina u proseku veća od hiljadu kilometara), i pospešio uvoz hrane iz drugih zemalja (Britanija npr. uvozi oko 40% potrebne hrane).

Danas postaje očigledno da su zapravo jeftina fosilna goriva i drugi prirodni resursi predstavljali osnov efikasnosti industrijske proizvodnje hrane i jeftinog transporta, odnosno uvoza hrane iz udaljenih područja. Nestašice i sve više cene fosilnih goriva, kao i problemi koji dolaze od njihovog sagorevenja, ukazuju da su i ovaj model proizvodnje hrane, kao i model grada – iscrpeli svoje potencijale.

Lokalizacija hrane je, generalno, proizvodnja hrane koja se bazira na lokalnim resursima i odvija se blizu mesta njene potrošnje. U odnosu na predindustrijski period, danas postoji mnogo više razloga zbog kojih lokalizacija hrane, uz proizvodnju hrane u gradovima, postaje ponovo aktuelna:

  • neophodna je štednja prirodnih resursa i smanjivanje uticaja na promenu klime: fosilnih goriva ima sve manje i njihova cena sve više raste; klimatske promene (izazvane sagorevanjem fosilnih goriva i drugim ljudskim aktivnostima) umanjuju prinose i vode ka dezertifikaciji zemljišta;
  • nagli porast svetske populacije (očekuje se porast za 50% do 2050-te) traži veće količine hrane; u isto vreme dolazi do smanjivanja ukupne površine poljoprivrednog zemljišta i opadanja prinosa kao posledica širenja gradova, klimatskih promena i iscrpljivanja zemljišta intenzivnom proizvodnjom;
  • nagli porast gradskog stanovništva dešava se istovremeno sa narastajućom ekonomskom i socijalnom krizom gradova: preko 50% svetskog stanovništva živi danas u gradovima, sa tendencijom daljeg porasta urbane populacije; sve je veća nezaposlenost gradskog stanovništva i sve su veći troškovi održavanja i upravljanja gradovima (sve češći bankrot gradova);
  • sve su veća ekološka zagađenja od Industrijske poljoprivrede i gradske industrije: ugljen-dioksid i azotni oksidi sve više zagađuju vodu, zemlju i vazduh; okretanje ka ekološki čistoj, odnosno organskoj proizvodnji, traži veće učešće ljudskog rada; raste i potreba za reciklažom gradskog smeća organskog porekla;
  • neophodan je podsticaj rastu lokalnih ekonomija i povećanju zaposlenosti.

Urbana poljoprivreda

Ujedinjene nacije (UNDP) identifikuju preko 40 različitih formi urbane poljoprivrede: od baštovanstva (povrće, voće) do akvakulture (uglavnom uzgoj ribe), od malih bašta za potrebe jednog domaćinstva do većih bašta namenjenih proizvodnji za prodaju (tržište), uključujući tu i uzgoj raznih vrsta stoke – od živine, zečeva i koza do uzgoja puževa, svilene bube i gajenja pčela. Proizvodnjom hrane u gradovima bavi se blizu 800 miliona ljudi, koji ukupno proizvode oko 15 odsto svetske hrane.

Organizacija za hranu i poljoprivredu UN (FAO) definiše Urbanu poljoprivredu kao privrednu aktivnost na proizvodnji, preradi i prodaji hrane i goriva namenjenih uglavnom dnevnim potrebama gradskih korisnika, koji se, uz primenu intenzivnih metoda, proizvode na manjim površinama zemljišta ili vode razbacanim unutar ili po obodu gradova, koristeći pritom prirodne resurse i organski gradski otpad za uzgoj raznih vrsta biljnih useva i stoke.

Nešto kraća definicija u Wikipediji kaže da je Urbana poljoprivreda praksa uzgajanja, prerade i distribucije hrane unutar ili neposredno oko gradova (urban and peri-urban) koja osim raznih biljnih useva uključuje i uzgoj stoke, akvakulturu, agro-šumarstvo i hortikulturu.

Ove aktivnosti odvijaju se na najraznovrsnijim mestima: u sklopu malih kućnih bašti ili slobodnih prostora izmađu velikih stambenih zgrada, na ravnim krovovima zgrada, u sanducima okačenim ispod prozora (kao za cveće), u pojasu pored puteva i železničkih pruga, ispod vodova visokog napona, na praznim placevima uz industrijske pogone, u školskim dvorištima, kao i u sklopu bolnica i zatvora.

Proizvodnjom hrane u gradovima bavi se – prema procenama Programa za razvoj Ujedinjenih nacija (UNDP) – blizu 800 miliona ljudi, koji ukupno proizvode oko 15 odsto svetske hrane.

Iako se ova aktivnost uglavnom odvija u gradovima zemalja u razvoju (u Africi, Aziji i Južnoj Americi) koje karaktiše nedovoljna zaposlenost stanovništva i relativno nizak prosečan standard, njen značaj je ogroman i u zemljama sa ubrzanim rastom. Tako na primer, kineski grad Šangaj (podaci iz: RUAF – Why Urban Agriculture?), koji prema popisu iz 2000-te godine ima oko 17 miliona stanovnika, dobija sa svoje urbane i peri-urbane teritorije oko 60% gradskog povrća, 100% mleka, 90% jaja i 50% potrebnih količina svinjskog i živinskog mesa.

Tranzicija ka proizvodnji hrane u gradovima sve je prisutnija i u razvijenom delu sveta: u Britaniji je dozvoljeno držanje koka-nosilja (u kavezima) u baštama gradskih porodičnih kuća; lokalna uprava u jednom belgijskom gradu ponudila je svojim građanima potpuno besplatno kavez sa po dve koke-nosilje – sa jedinom obavezom da ih hrane organskim smećem iz porodične kuhinje (kako bi se smanjila količine komunalnog otpada); gradonačelnik Londona je tokom 2008-me godine otvorio oko 1500 lokacija u gradu za uzgajanje povrća; u nemačkim i britanskim gradovima mogu se videti košnice sa pčelama u baštama privatnih kuća ali i na krovovima gradskih solitera, pa čak i na krovu britanskog parlamenta; na ravnim krovovima visokih zgrada u američkim gradovima (čak i na njujorškom Menhetnu) ljudi uzgajaju organsko povće, drže kokoši u kavezima i uzgajaju pčele, a postoje i restorani koji isključivo služe hranu proizvedenu u gradu.

I pored izuzetnog značaja ove aktivnosti na obezbeđivanju hrane za deo gradskog stanovništva, kao i njenog značaja u reciklaži gradskog smeća organskog porekla, lokalne vlasti najčešće zabranjuju proizvodnju hrane u gradovima ili se prema njoj odnose kao prema nužnom zlu. Uz par izuzetaka, proizvodnja hrane u gradovima se doskora odvijala bez institucionalizovane pomoći poljoprivrednih stručnjaka i urbanih planera.

Urbana poljoprivreda je važan deo koncepta lokalizacije hrane i neophodan sastojak modela Održivih gradova, pa zato interes za njom raste u svim delovima sveta. Njome se obavlja produktivna reciklaža organskog smeća u gradovima i proizvodi zdrava organska hrana (koja u proizvodnji traži više ljudskog rada), skraćuje transport između mesta proizvodnje hrane i mesta njene potrošnje (smanjivanje troškova kao i emisije štetnih gasova), podiže nivo ekonomskih aktivnosti u gradovima i stvaraju nova radna mesta (kupovinom lokalne hrane novac se reinvestira u lokalnu ekonomiju) a ozelenjavanjem gradskih površina (raznim biljnim usevima) smanjuje se efekat već ispuštenog ugljen-dioksida.

Više od jedne trećine hrane u bogatim zemljama završi kao smeće (ostatak jela, hrana kojoj je istekao rok upotrebe, otpaci kod pripreme hrane). Veći deo gradskog smeća je zapravo organskog porekla pa njegovo sakupljanje, iznošenje i deponovanje troše značajan deo sredstava iz gradskog budžeta. Raspadanjem organske materije na deponijama stvara se metan, gas koji utiče na globalno zagrevanje i promenu klime i koji je, kao gas sa efektom staklene bašte trideset puta štetniji od ugljen-dioksida.

Reciklaža organskog smeća preko urbane poljoprivrede odvija se kroz proces njegovog ponovnog korišćenja kao hraniva, i to uglavnom u dva vida: njegovim kompostiranjem dobija se organsko đubrivo za biljnu proizvodnju a jedan deo organskog smeća je odlično hranivo za stoku (proizvodnja mesa, mleka, jaja i dr.). Osim čvrstog organskog smeća, reciklaža gradskog otpada obuhvata i korišćenje (delimično prečišćenih) otpadnih voda za potrebe irigacije poljoprivrednog zemljišta, a u nekoliko zemalja (u Kanadi, SAD i Austriji) već postoje postrojenja za reciklažu fosfora iz gradskog kanalizacionog mulja.


Komentari: 0

TEKSTOVI /iz kategorije/


Anketa

Kojom vrstom toplotne izolacije je izolovan vaš stan/kuća?
Darko 13.05.2019.
Gondola? Zbogom Kalemegdanu u UNESCO kultur...
TikiCar 25.04.2019.
Spominje se povezivanje NBG sa Rakovicom, a...
veselnik 13.04.2019.
"Služba za urbanizam koja će okupiti 10 str...
Ljubinka 09.04.2019.
Da li se na zidove koji su krecenim prajmer...
Maks 04.04.2019.
Političari treba da shvate da se autoput, o...